Bài 7

Thực hành sử dụng thiết bị số thông dụng

Làm chủ các thiết bị trợ thủ số cá nhân (PDA) như điện thoại thông minh, máy tính bảng để phục vụ hiệu quả cho cuộc sống và học tập.

🚀

1. Khởi động (Engagement)

Trong túi của hầu hết mọi người ngày nay đều có một thiết bị mạnh mẽ hơn cả những siêu máy tính cách đây vài thập kỷ. Đó chính là điện thoại thông minh.

💡 Câu hỏi:

  • Em đang sử dụng điện thoại/máy tính bảng của hãng nào?
  • Ngoài việc giải trí, em đã bao giờ dùng nó để giải một bài toán, dịch một đoạn văn bản hay lưu trữ tài liệu học tập chưa?

Bài học hôm nay sẽ biến chiếc điện thoại từ "cỗ máy giải trí" thành một "trợ thủ số" thực sự chuyên nghiệp.

📖

2. Hình thành kiến thức (Knowledge)

1. Trợ thủ số cá nhân (PDA)

Sự phát triển của Công nghệ thông tin và vi điện tử đã dẫn tới sự ra đời của hàng loạt các thiết bị số hỗ trợ cá nhân, còn gọi là trợ thủ số cá nhân. Các em hãy liệt kê một số thiết bị có thể là trợ thủ số cá nhân và các ứng dụng tiêu biểu đi kèm.

Trợ thủ số cá nhân (Personal Digital Assistant - PDA) là các thiết bị số trong đó tích hợp một số chức năng hữu ích cho người dùng trong đời sống hằng ngày. Ban đầu, PDA thường có một số chức năng cơ bản đó là sổ lịch để ghi lịch công tác, đồng hồ để xem thời gian có thể đặt giờ báo thức, sổ danh bạ ghi địa chỉ, số điện thoại liên hệ, danh sách việc cần làm, sổ ghi nhớ (notes), máy tính bỏ túi,...

Tuy nhiên, ngày nay PDA đã tích hợp thêm nhiều chức năng hữu ích khác như nghe nhạc, ghi âm, xem phim, gọi điện thoại, chụp ảnh, quay phim, tìm đường, điều khiển các thiết bị điện tử từ xa và có các cổng giao tiếp như USB, các loại thẻ nhớ, kết nối bluetooth, kết nối wifi. Trong số các PDA phổ biến có thể kể tới là điện thoại thông minh, máy tính bảng, đồng hồ thông minh, máy đọc sách,...

Phần lớn các PDA dạng điện thoại di động và máy tính bảng hiện nay đều chạy trên hai hệ điều hành phổ biến là iOS của hãng Apple và Android của hãng Google.

Định nghĩa: Trợ thủ số cá nhân hay PDA là thiết bị số tích hợp nhiều chức năng và phần mềm ứng dụng hữu ích cho người dùng với đặc điểm quan trọng là nhỏ gọn, có khả năng kết nối mạng.

Kết nối phổ biến trên PDA hiện nay:

  • Wifi
  • Bluetooth
  • USB
  • Các loại thẻ nhớ

Các thiết bị PDA tiêu biểu:

  • Điện thoại thông minh (Smartphone)
  • Máy tính bảng (Tablet)
  • Đồng hồ thông minh (Smartwatch)
  • Máy đọc sách điện tử (E-reader)

Hệ điều hành phổ biến:

  • iOS (Apple: iPhone, iPad)
  • Android (Google: Samsung, Oppo, Xiaomi, các dòng khác)
🧩

3. Thực hành sử dụng thiết bị số cá nhân

Thực hành với điện thoại thông minh

Về cơ bản điện thoại thông minh và máy tính bảng có giao diện và cách thức sử dụng tương tự như nhau. Trong phần này, các em sẽ tìm hiểu về cách thức sử dụng điện thoại thông minh.

Nhiệm vụ 1: Quan sát để nhận biết các nút bấm của điện thoại thông minh. Khởi động điện thoại thông minh, tìm hiểu hệ điều hành đang sử dụng và các chế độ của màn hình.

Hướng dẫn:

Bước 1: Quan sát điện thoại thông minh. Phía hai bên thân máy thường có một số nút bấm sau:

  • Nút khoá: dùng để bật máy hoặc tắt màn hình
  • Nút tăng/giảm âm lượng. Một số máy có nút bật/tắt âm thanh

Bước 2: Bấm nút khoá để khởi động điện thoại di động. Quan sát và nhận biết hệ điều hành trên điện thoại đang dùng.

Nhiệm vụ 2: Làm quen với màn hình làm việc và các chức năng trên màn hình của điện thoại thông minh.

Hướng dẫn:

Bước 1: Quan sát màn hình làm việc của điện thoại thông minh. Màn hình chính có một số thông tin như sau:

  • Thanh trạng thái: hiển thị tình trạng kết nối, thời gian hiện tại, tỉ lệ % pin còn lại,...
  • Các biểu tượng ứng dụng (application - gọi tắt app) cài trên máy. Các ứng dụng được nhà sản xuất cài đặt sẵn hoặc do người dùng cài đều được liệt kê ở đây. Với kích thước hữu hạn của màn hình chính, sau một thời gian, màn hình sẽ hết chỗ, khi đó sẽ có thêm các trang để chứa các biểu tượng của các ứng dụng mới.
  • Thanh truy cập nhanh chứa các ứng dụng hay dùng, sẽ được lập lại ở cuối tất cả các trang của màn hình chính.
  • Thanh điều hướng (navigation bar): Hầu hết các thiết bị sử dụng hệ điều hành Android không trang bị nút Home vật lí, thay vào đó là thanh điều hướng với các nút ảo ở dưới màn hình cảm ứng, trong đó có hai nút cảm ứng rất quan trọng là nút Quay lại (Back) và nút hiển thị danh sách tất cả các ứng dụng đang chạy là nút Tổng quan (Overview).

Bước 2: Thực hiện các thao tác sau và nhận xét:

  • Bấm nút Home
  • Vuốt màn hình cảm ứng theo các chiều trái, phải, lên
  • Bấm vào phím Quay lại và phím Tổng quan (nếu dùng điện thoại có hệ điều hành Android)

Nhiệm vụ 3: Quan sát các biểu tượng điện thoại thông minh. Tìm hiểu thêm về các chức năng và các ứng dụng trên điện thoại thông minh.

Hướng dẫn:

Bước 1: Quan sát các biểu tượng và cho biết những ứng dụng mà em biết.

Các chức năng và các ứng dụng có sẵn hoặc được cài đặt sau này đều được thể hiện bởi các biểu tượng trên màn hình.

Một số chức năng thiết yếu của điện thoại là:

  • Gọi điện
  • Nhấn tin
  • Quản lí danh bạ

Một số ứng dụng thường dùng có sẵn trên điện thoại là:

  • Chụp ảnh và quản lí kho ảnh
  • Trình duyệt
  • Email
  • Máy tính
  • Lịch
  • Hẹn giờ
  • Báo thức
  • Chợ phần mềm,...

Người sử dụng có thể cài đặt thêm các ứng dụng khác lấy từ chợ phần mềm trên mạng xuống như các chương trình hỗ trợ học tập trực tuyến Zoom, MS Teams, Google Meets,..., các dịch vụ lưu trữ đám mây như OneDrive, Google Drive,...

Bước 2:

  • Mở một ứng dụng hỗ trợ học tập trực tuyến như Zoom, Google Meets, tham gia buổi học trực tuyến do thầy/cô giáo thiết lập
  • Mở và đăng kí dịch vụ lưu trữ đám mây như OneDrive, Google Drive

Nhiệm vụ 4: Hãy tìm xem trên điện thoại của bạn một ứng dụng quản lí tệp. Mở một tệp ảnh bất kì để xem thông tin, xóa tệp trên máy.

Hướng dẫn:

Bước 1: Mỗi dòng điện thoại có thể dùng ứng dụng quản lí tệp có giao diện riêng, hãy tìm xem trên điện thoại của bạn có một ứng dụng nào có tên như trong danh sách sau File Manager, My File, Files, File Master, FileApp, File Explorer, File Browser hoặc tương tự. Nếu có thì có nhiều khả năng đó là các ứng dụng quản lí tệp trên điện thoại.

Hệ thống tệp tổ chức theo cấu trúc phân cấp tương tự như trên máy tính. Các không gian nhớ của máy, của thẻ nhớ hay dịch vụ lưu trữ đám mây tương tự như các ổ đĩa trong máy tính. Cấu trúc thư mục cũng tương tự như trên máy tính, bắt đầu từ thư mục gốc, trong mỗi thư mục lại có thể mở nhiều thư mục, các tệp được đặt ở trong các thư mục.

Bước 2: Thao tác mở, chọn, xem, sao chép, di chuyển các tệp tin trên điện thoại.

Ví dụ, để truy cập vào thư mục ảnh chụp ở bộ nhớ để xem các tệp ảnh.

Nếu chọn thư mục hay tệp bằng cách chạm và giữ lâu một chút, sẽ xuất hiện các nút điều khiển để ta có thể di chuyển, sao chép, chia sẻ hoặc xoá thư mục hay tệp.

Mẹo thực hành:

  • Để quản lý file hiệu quả, hãy tạo các thư mục theo môn học (Toán, Lý, Hóa,...)
  • Sử dụng dịch vụ lưu trữ đám mây để sao lưu dữ liệu quan trọng
  • Tận dụng các ứng dụng học tập trực tuyến để tham gia lớp học online
🌟

4. Vận dụng (Application)

Bài tập thực hành và vận dụng

Bài tập 1: Luyện tập cơ bản

Câu hỏi 1: Điện thoại thông minh khác với điện thoại di động thường ở điểm nào?

A. Có danh bạ B. Có thể nhắn tin C. Có thể kết nối Internet D. Có hệ điều hành và có thể chạy được một số ứng dụng

Đáp án: D. Có hệ điều hành và có thể chạy được một số ứng dụng

Giải thích: Điện thoại thông minh khác điện thoại thường ở chỗ có hệ điều hành (iOS, Android) và có thể cài đặt và chạy nhiều ứng dụng khác nhau.

Câu hỏi 2: Em hãy chụp một tấm ảnh bằng điện thoại thông minh. Sau đó vào hệ thống quản lí tệp để tìm đến thư mục ảnh chứa ảnh đã chụp. Em hãy mở xem ảnh đó, sau đó xoá đi.

Hướng dẫn thực hiện:

  1. Mở ứng dụng Camera trên điện thoại
  2. Chụp một tấm ảnh
  3. Mở ứng dụng Quản lí tệp (Files, My Files,...)
  4. Tìm thư mục DCIM/Camera hoặc Pictures
  5. Tìm ảnh vừa chụp, mở xem
  6. Nhấn giữ vào ảnh, chọn Xóa

Bài tập 2: Kết nối và truyền dữ liệu

Yêu cầu 1: Em hãy kết nối điện thoại thông minh với máy tính để sao chép ảnh chụp vào thư mục trên máy tính.

Các phương pháp kết nối:

  • Dùng cáp USB: Kết nối điện thoại với máy tính, chọn chế độ truyền file (MTP)
  • Dùng Bluetooth: Kết nối không dây, gửi từng file
  • Dùng ứng dụng: AirDrop (iOS), Nearby Share (Android), SHAREit
  • Dùng dịch vụ đám mây: Tải ảnh lên Google Drive/OneDrive, tải về máy tính

Yêu cầu 2: Hãy thực hành lưu trữ các ảnh đó trên dịch vụ lưu trữ đám mây.

Các bước thực hiện:

  1. Mở ứng dụng Google Drive/OneDrive
  2. Đăng nhập tài khoản
  3. Nhấn nút Tải lên (Upload)
  4. Chọn các ảnh cần lưu trữ
  5. Chờ tải lên hoàn tất

Yêu cầu 3: Hãy thực hành gửi các ảnh này qua phần mềm hỗ trợ học trực tuyến như Zoom.

Các cách gửi:

  • Trong lớp học Zoom: Chia sẻ màn hình hoặc gửi file trong chat
  • Gửi trước: Tải lên Google Drive, chia sẻ link trong lớp
  • Gửi trực tiếp: Dùng tính năng đính kèm file trong Zoom

Dự án thực tế: "Tổ chức học tập số"

Mục tiêu: Sử dụng điện thoại thông minh để tổ chức việc học tập hiệu quả

Các nhiệm vụ:

1. Tạo thư mục học tập:

  • Tạo thư mục "Học tập Tin học 10"
  • Tạo các thư mục con: "Bài giảng", "Bài tập", "Tài liệu tham khảo"

2. Tải ứng dụng học tập:

  • Cài đặt các ứng dụng: Google Classroom, Zoom, Khan Academy, Photomath
  • Sắp xếp các ứng dụng này vào thư mục "Học tập"

3. Sao lưu bài giảng:

  • Chụp ảnh bảng lớp hoặc slide giảng
  • Ghi âm bài giảng (nếu được phép)
  • Lưu trữ có tổ chức vào các thư mục tương ứng

4. Tham gia học online:

  • Thực hành tham gia một buổi học thử trên Zoom/Google Meet
  • Tập sử dụng các tính năng: chat, raise hand, share screen

5. Quản lý thời gian:

  • Sử dụng ứng dụng Lịch để ghi lại lịch học
  • Đặt báo thức nhắc nhở thời gian học
  • Sử dụng ứng dụng Pomodoro để quản lý thời gian học tập

Kết quả dự kiến: Sau khi hoàn thành dự án, học sinh sẽ sử dụng được điện thoại thông minh như một công cụ học tập hiệu quả, thay vì chỉ dùng cho giải trí.

Ghi nhớ kiến thức 🎯

  • ✅ PDA: Trợ thủ số cá nhân - thiết bị nhỏ gọn, đa chức năng, có kết nối mạng
  • ✅ Thiết bị phổ biến: Smartphone, Tablet, Smartwatch, E-reader
  • ✅ Hệ điều hành: iOS (Apple) và Android (Google)
  • ✅ Kết nối: Wifi, Bluetooth, USB, Thẻ nhớ
  • ✅ Quản lí tệp: Cấu trúc thư mục giống máy tính
  • ✅ Ứng dụng học tập: Zoom, Google Meet, Google Drive, OneDrive

Chúc mừng bạn đã hoàn thành bài học này! 🏆